ما را دنبال کنید :
دلایل اهمیت بالای کوه ها از گذشته تاکنون چیست؟
دلایل اهمیت بالای کوه ها از گذشته تاکنون چیست؟
الهه جباری
کوهنوردی
2
بازدید : 1344
رای ها : (0)

دلایل اهمیت بالای کوه ها از گذشته تاکنون چیست؟

كوه‌ها، چه از لحاظ گستره اى كه در زمین دارند و چه از لحاظ شكل و تأثیر در طبیعت، از مهم‌ترین ساختارهاى كره زمین به شمار ‌می‌روند. كوه‌ها یك پنجم سیماى زمین را تشكیل مى‌دهند، زیستگاه دست كم یك دهم از مردم جهان می‌باشند، یك سوم از مردم جهان از نظر غذا، برق، چوب و مواد معدنى به كوه‌ها وابستگی دارند.  كوهستان غیر از آن كه بستر انبوهى از گیاهان و محل زندگی گونه هاى جانورى ویژه خود می‌باشد، امروزه با از بین رفتن طبیعت دشت‌ها به علت فعالیت هاى كشاورزى و صنعتى و شهرسازى، به پناهگاه تعدادی از گونه‌ها كه از دشت‌ها رانده شده‌اند، تبدیل گردیده است.  حال باید پرسید دلایل اهمیت بالای کوه ها از گذشته تاکنون چیست؟ 

معمولاً در سرزمین هایى كه پیشینه تمدنى طولانی دارند (مانند ایران) طبیعت بكر تنها در كوه‌ها باقى مانده است، چرا که دشت‌ها از قرن‌ها پیش مورد بهره بردارى سنگین انسان بوده است. براى نمونه در ایران جنگل را تنها در كوه‌ها مى توان پیدا نمود و در نواحى هموار غیر از چند «لكه! » كوچك، چیزى از جنگل باقى نمانده است.

کوه ها منابع بسیار مهمی برای ذخیره آب هستند

در واقع كوه‌ها در برابر جریان هواى كره زمین، هوا و رطوبتى كه در آن وجود دارد، به صورت موانع و سد‌هایی عمل می‌نمایند، که این جریان هوا و رطوبت در برخورد با كوه به بالا می‌رود و در نتیجه سرد و متراكم مى‌گردد. در این صورت، امكان بارش باران و برف فراهم می‌شود. بارندگی‌ها یا از شكاف‌ها و حفره هاى كوهستان به عمق زمین نفوذ مى نمایند (و به این ترتیب از تبخیر گشتن در‌امان مى مانند و در پایین دست ظاهر مى گردند) یا به شكل برف ذخیره مى گردند و از محل این ذخیره، امكان جریان یافتن پیوسته جویبار‌ها و رود‌ها به وجود مى‌آید.
کوه ها - برج های آب - کوهنوردی

اگر کوه‌ها وجود نداشتند، در سرزمینى مثل ایران، بارندگی از آن چه كه هست كمتر مى گشت و طی تابستان‌ها هیچ ذخیره آبی نمی‌داشتیم. در نتیجه مى توان گفت كه كوه‌ها، برج هایى می‌باشند كه آب را ذخیره و در طی سال، دامنه‌ها و كوهپایه‌ها و دشت‌ها را با جریان «كنترل شده» آب سیراب مى نمایند.

رودها و تمدن انسان ها از کوه ها سرمنشأ می گیرند

بسیارى از تمدن هاى دنیا، در كنار رودخانه هایى كه از كوه‌ها سرچشمه مى گیرند، به وجود آمده‌اند. تمدن «بین النهرین» كه از قدیمى‌ترین تمدن هاى دنیا می‌باشد، در كنار رود‌های دجله و فرات شكل گرفت. در مرزهاى كنونى کشور ایران، تمدن بزرگى كه در سیستان وجود داشته و بقایاى آن به نام «شهر سوخته» معروف می‌باشد، در كنار رود هیرمند و تمدن تازه كشف شده جیرفت در كنار هلیل رود شكل گرفته بودند. سرچشمه همه آب هاى جارى و قسمت بزرگی از آب هاى زیرزمینى ایران، كوه‌ها می‌باشند و به این علت زندگى در این سرزمین به طور كلى مدیون كوه‌ها می‌باشد.
کوه ها - سرچشمه رودها و سرمنشأ تمدن در سایر نقاط دنیا هم، رودهایى كه از كوه‌ها سرچشمه مى گیرند، آبادانى و بركت را براى دشت‌ها به ارمغان می‌آورند. براى مثال مى توان از رود زرد در چین و رودخانه گنگ در هند نام برد كه از كوه هاى هیمالیا سرچشمه مى گیرند، یا رود سند در پاكستان كه از كوه هاى قراقوروم جارى مى گردد و رود راین در اروپا كه از كوه هاى آلپ سرچشمه مى گیرد. فرهنگ و تنوع فرهنگی کنونی برخاسته از کوه‌ها می‌باشد.

فرهنگ و تنوع فرهنگی از قدیم تا حال برخاسته از کوه ها می باشد

سرزمین هاى كوهستانى، كم و بیش به طور مجزا از هم و دور از دشت‌ها، شامل فرهنگ هاى مختلفی می‌باشند كه در گذر زمان‌های طولانی به دست اقوام و گروه هاى انسانى گوناگون به وجود آمده‌اند. تنوع تمدن‌ها و جلوه هاى چشمگیر زیست انسانى، تا حد زیادی نتیجه تنوع فرهنگى شكل گرفته در كوهستان‌ها می‌باشد.

  1. كوه‌ها حدود دو سوم سطح ایران را شامل می‌گردند (حدود ۸۶ میلیون هكتار كوه هاى مرتفع و ۳۰ میلیون هكتار كوهپایه‌ها و تپه هاى مرتفع) و به طور تقریبی نیمى از روستاهاى كشور كه مکان بیشتر فعالیت هاى كشاورزى و دامپرورى می‌باشند، در نواحى كاملاً كوهستانى قرار دارند.
  2.  روش هاى گوناگون زندگى در كوهستان و دور بودن مکان هاى زندگى كوه نشینى از هم و دسترسى مشکل به آن‌ها، سبب شكل‌گیری فرهنگ و آداب مختلفی گردیده است. در ایران، بسیارى از زبان‌ها، نیم زبان‌ها و گویش‌ها، آواز‌ها، گوشه هاى موسیقى، رقص‌ها، شیوه هاى معمارى و دستباف‌ها (فرش، گلیم، و…) خاستگاه كوهستانى دارند.
  3. یكى از روش هاى قابل توجه زیست انسانى كه پیوند تنگاتنگى با كوهستان دارد، زندگى عشایرى می‌باشد. این روش زندگی، بیش از هر جاى دیگر دنیا، در ایران رایج بوده است و مثال استفاده هوشمندانه و كم و بیش «پایدار» از مرتع هاى كوه و دشت می‌باشد.

کوه ها - کوهستان خاستگاه فرهنگ و تنوع فرهنگیالبته در حال حاضر با افزایش جمعیت انسانى و افزایش تعداد دام‌ها، ساخت و ساز در مسیرهاى «ییلاق-قشلاق» و نیز الزامات زندگى پیشرفته امروزی، دیگر زندگى عشایرى به شكل گذشته نمى تواند دوام بیاورد، ولی مى توان از زندگی سازگار با طبیعت كه ایلات و طایفه هاى عشایرى در گذشته داشتند، درس هاى ارزشمندی براى زندگى امروزی گرفت.

  •  از دستاوردهاى هنرى عشایر ایران، مى توان به قالى‌ها و گلیم هاى دست باف ایل قشقایى (ایل بزرگى كه طول مسیرهاى‌ییلاق – قشلاق آن چند صد كیلومتر بوده است) اشاره نمود. این دست بافت‌ها به علت محیط هاى گوناگون زندگى كه خالقان آن داشته‌اند و به علت برخوردارى آنان از طبیعت رنگارنگ و پرجلوه كوه‌ها و كوهپایه‌ها، چنان تنوعى در طرح‌ها و چنان سر زندگى در رنگ‌ها و اصالت در مواد اولیه دارند كه سبب شهرت بى مانند آن‌ها در دنیا گشته است.
  • كوه‌ها، الهام بخش شاعران و نویسندگان و عارفان بوده‌اند و موضوع بسیارى از افسانه‌ها و داستان هاى دلكش با كوه‌ها ارتباط دارد. براى مثال مى توان به داستان زندگى زال پدر رستم (معروف‌ترین پهلوان افسانه اى ایران) اشاره نمود كه در كوهستان رشد یافت و سیمرغ پرنده افسانه اى كه یاور فرهیختگان است (و آن هم مطابق داستان هاى ایرانى در كوه مى زیست) از زال مواظبت و بعد‌ها چند دفعه به رستم کمک نمود.
  •  داستان جالب و جذاب دیگر، افسانه آرش كمان گیر می‌باشد، كه با پرتاب تیر سرنوشت ساز خود از بالای البرزكوه (یا دماوند) مرز كشور ایران را با توران تعیین نمود. در بسیارى از ادیان و باور‌ها، كوه‌ها محل هاى پاكیزه و مقدس به حساب مى آیند. در باورهاى قدیمی ایرانى، مهر یا میترا فرشته روشنایى و نگهبان عهد و پیمان، همچنین آناهیتا فرشته نگهبان آب، در كوه جایگاه دارند. مشخص است كه آبخیز بودن كوه‌ها، در سرزمین كم آب ایران، جایگاه ارزشمندی را به آن‌ها عطا نموده است.

از قدیم الایام کوه ها مکان های تفریحی بى نظیری بوده اند

از گذشته‌های دور انسان‌ها براى استفاده از هواى فرح بخش و تماشاى گل و گیاه و شنیدن صدای جذاب رود‌ها به كوه مى رفته‌اند. فردوسى مى گوید:

كنون خورد باید مى خوش گوار

كه مى بوى مشك آید از كوهسار

هوا پرخروش و زمین پر ز جوش

خنك آن كه دل شاد دارد به نوش


همچنین براى دور نمودن غم و راندن بى قرارى به كوهپیمایى مى پرداخته‌اند. نظامى در داستان خسرو و شیرین مى گوید كه فرهاد از دلتنگى راه كوه و دشت را پیش گرفت:

گرفته كوه و دشت از بى قرارى

وزو در كوه و دشت افتاده زارى

کوه ها - تفرجگاه های طبیعی - کوهنوردینیما یوشیج شاعر بزرگ معاصر در چندین شعر به توصیف كوه‌ها و كوهپیمایى مى پردازد و از عشق خود به كوهستان و مردم كوه نشین سخن به میان می‌آورد. او شعر معروف «افسانه» را از «دره اى سرد و خلوت» و با توصیف باد سر كوه «نوبن» كه زبان به سخن مى گشاید، شروع می‌نماید.

  • امروزه بخش مهمى از اوقات فراغت انسان‌ها به گردش در طبیعت و انجام ورزش هایى كه در محیط هاى طبیعى انجام مى گیرند، اختصاص دارد. پیاده روى در كوهستان و نیز كوهنوردى جدى از مهم‌ترین تفریح‌ها و ورزش هاى طبیعى می‌باشند.
  •  در كشور اتریش حدود ۱۰ درصد مردم كوهنوردى مى نمایند و در ایران، هر هفته در روزهاى تعطیل صد‌ها هزار نفر براى كوه گردى یا كوهنوردى به كوهستان مى روند. نه فقط افرادی كه رشته ورزشى مورد علاقه‌شان، كوهنوردى می‌باشد، بلكه افرادى كه به ورزش هاى دیگر (مانند فوتبال، كشتى، دوومیدانى) هم مى پردازند، براى افزایش ظرفیت ششى و تقویت ماهیچه هاى پا و تواناتر گشتن قلب خود، كوهپیمایى مى نمایند.

توجه توجه!

چنانچه شما نیز از عاشقان سینه چاک کوهنوردی و طبیعت گردی هستید، حتما نکات زیر را به خاطر داشته باشید:

  1. رها نکردن کیسه و زباله در طبیعت و کوهستان

  2. همراه داشتن کیسه مخصوص زباله و پایین بردن آن در هنگام برگشت از کوه
  3. رها نکردن ته سیگار در طبیعت 
  4. آسیب نرساندن به پوشش گیاهی 
  5. در صورت نیاز به روشن کردن آتش، هرگز آن را روشن رها نکنید
  6.  در صورت امکان اثری از خود در طبیعت به جای نگذارید.

جمع‌بندی

علاوه بر تمام فوایدی که در مقاله فوق اشاره گشتند، آرامشى كه با تماشاى چشم اندازهاى پرشكوه كوهستان و غرق گشتن در زیبایى و سكوت آن در انسان حاصل مى آید، براى انسان پركار امروز كه در فضاهاى تنگ و پر سر و صدا كار مى نماید، نعمتى بزرگ و ارزشمند می‌باشد. پس بیایید در کنار بهره‌گیری از این نعمت، شکر آن را نیز به جای‌آوریم و همواره از محیط زیبای کوه مراقبت نماییم و از آلودگی و به هم زدن محیط بکر آن بپرهیزیم.

  • از نظر شما چه دلایل دیگری وجود دارد که سبب اهمیت بالای کوه ها گشته است؟
  • شما به عنوان یک انسان امروزی، چه بهره ای از کوه ها می برید؟
لطفاً نظرات و دانسته های خود را در مورد علت اهمیت داشتن کوه ها برای انسان ها، با ما و سایر علاقمندان در میان بگذارید؛ و از اینکه ما را تا پایان مقاله همراهی نمودید، سپاسگزاریم.

 

با امتیاز خود به این مقاله اعتبار دهید
دیدگاه های دریافتی (2)
  • Author Image
    پرهام :

    بسیار مفید بود

  • Author Image
    مرتضی :

    عالی بوود